DBA-wet en schijnzelfstandigheid: hoe professionele facturen jou als ZZP'er beschermen

Door de redactie van InvoiceFlow — gepubliceerd 1 juni 2026 — leestijd 9 minuten

Marleen Visser kent de wet. Als juridisch adviseur in Den Haag helpt ze organisaties dagelijks met arbeidsrechtelijke vraagstukken, contracten en compliance. Ze weet precies hoe de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties — de DBA-wet — in elkaar zit. En toch: ze maakt zich zorgen over haar eigen situatie.

Marleen is 44 en werkt al drie jaar als ZZP'er voor een groot ministerie in Den Haag als haar primaire opdrachtgever. Ze heeft ook enkele kleinere klanten — een adviesbureau in Utrecht, een zorginstelling in Leiden — maar het ministerie is goed voor ongeveer 70% van haar inkomsten. Ze werkt gemiddeld vier dagen per week op locatie in Den Haag, heeft een vaste werkplek op het ministerie, en haar e-mailadres staat op de website van de afdeling.

"Ik weet als geen ander dat dit op papier risicovol klinkt," zegt ze eerlijk. "Maar ik ben écht zelfstandig. Ik bepaal mijn eigen tarieven, ik weiger opdrachten als ze niet bij mijn expertise passen, ik werk met eigen materialen en mijn eigen netwerk. Het probleem is: hoe bewijs je dat?"

De DBA-wet: wat staat er precies op het spel?

De Wet DBA verving in 2016 de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie) en is bedoeld om schijnzelfstandigheid te bestrijden. Vanaf 2025 handhaaft de Belastingdienst de wet actief. De kern: een arbeidsrelatie is een dienstbetrekking (loondienst) als er sprake is van:

• Persoonlijke arbeid (jij werkt zelf, niet iemand anders)
• Loon (een vast bedrag per periode)
• Gezagsverhouding (de opdrachtgever bepaalt hoe, waar en wanneer je werkt)

Als aan alle drie is voldaan, is er formeel sprake van een arbeidsovereenkomst — zelfs als beide partijen dachten dat het een ZZP-opdracht was. Gevolg: de opdrachtgever moet alsnog loonbelasting en sociale premies afdragen, met terugwerkende kracht. En jij verliest je recht op zelfstandigenaftrek.

De criteria die de Belastingdienst en rechters gebruiken om de arbeidsrelatie te beoordelen zijn genuanceerder dan die drie basisregels. Relevante factoren zijn onder meer: werkt de ZZP'er ook voor anderen? Heeft hij of zij eigen risico (wat als de opdracht mislukt)? Brengt de ZZP'er eigen materiaal, methoden en expertise mee? Worden er facturen gestuurd of een salaris betaald?

Waarom professionele facturen ertoe doen

Hier komt het factureren in beeld — en het is serieuzer dan de meeste ZZP'ers beseffen. Een professionele factuur is een juridisch document. Het toont aan dat er sprake is van een zakelijke transactie, niet van loon. Relevante elementen die een factuur "DBA-proof" maken:

1. Eigen tarief en eigen facturering: Jij stuurt de factuur, niet de opdrachtgever. Het tarief staat op jouw factuur, door jou bepaald.
2. Factuurnummer: Aantoonbare reeks facturen over de tijd tonen continuïteit van een zakelijke relatie.
3. Omschrijving van geleverde dienst: Specifieke omschrijving van de prestatie, niet "gewerkt van maandag tot donderdag".
4. Meerdere opdrachtgevers op aparte facturen: Het feit dat je voor meerdere opdrachtgevers factureert is bewijs van ondernemerschap.
5. KvK-nummer en BTW-nummer: Tekenen van een zelfstandige onderneming.
6. Elektronische handtekening bij contractbevestiging: De opdrachtgever heeft getekend voor een zakelijke opdracht, niet een arbeidsovereenkomst.

Marleens aanpak: bewijs bouwen

Marleen heeft in overleg met haar advocaat een strategie ontwikkeld om haar zelfstandigheid aantoonbaar te maken. InvoiceFlow speelt hierin een centrale rol:

Meerdere opdrachtgeversprofielen: In InvoiceFlow heeft Marleen drie actieve opdrachtgeversprofielen aangemaakt: het ministerie, het Utrechtse adviesbureau, en de Leidse zorginstelling. Elke factuur is aangemaakt vanuit het bijbehorende profiel, met de specifieke projectnaam en omschrijving per opdracht. Zo is zichtbaar dat ze voor meerdere partijen werkt.

Tariefhistorie: InvoiceFlow houdt bij welk tarief Marleen op welk moment factureerde. Ze heeft haar uurtarief twee keer verhoogd in drie jaar: van €130 naar €145 naar €155. Ze bepaalt zelf haar tarieven, ze worden haar niet opgelegd. Dit is een factor die bij een DBA-beoordeling relevant is.

Gedetailleerde omschrijvingen: Elke factuur bevat een omschrijving van de specifieke prestatie — niet "advisering", maar "juridische analyse aanbestedingsprocedure project X, periode Y" of "contractbeoordeling raamovereenkomst Z". Dit maakt duidelijk dat ze resultaatgericht werkt, niet uren draait.

PDF-archief: InvoiceFlow genereert professionele PDF-facturen die Marleen bewaart als onderdeel van haar administratie. Bij een eventuele controle heeft ze een compleet archief van alle facturen, aangeboden diensten, tarieven en opdrachtgevers over meerdere jaren.

Wat de DBA-wet écht beoordeelt: de gezagsverhouding

Het grootste risico voor Marleen is de gezagsverhouding: de inspecteur die kijkt of het ministerie bepaalt hoe ze werkt. Haar verweer:

• Ze hanteert eigen methoden en frameworks, niet die van het ministerie
• Ze weigert wekelijks werkoverleg te leiden als die haar inhoudelijke onafhankelijkheid in gevaar brengen
• Ze heeft in het verleden opdrachten van het ministerie afgewezen die buiten haar expertisegebied vielen
• Ze vervangt zichzelf soms door een collega-ZZP'er als ze verhinderd is

Dit laatste punt — vervangbaarheid — is een krachtig argument. Als jij de opdracht kunt overdragen aan een andere ZZP'er zonder dat de opdrachtgever dat tegenhoudt, is er geen sprake van persoonlijke arbeid in de zin van de wet.

Marleens advies aan andere ZZP'ers in langdurige opdrachten

Marleen geeft andere ZZP'ers in vergelijkbare situaties het volgende advies:

1. Zorg voor meerdere opdrachtgevers: Zelfs als één opdrachtgever 70% van je inkomsten vertegenwoordigt, toon je met andere klanten aan dat je een onderneming runt, geen schijnconstructie.
2. Factuur per prestatie, niet per periode: Vermijd facturen als "advisering maand augustus". Schrijf in plaats daarvan wat je concreet hebt opgeleverd.
3. Leg je tariefautonomie vast: Sla offertes, tariefsonderhandelingen en e-mails op waarin jij een tarief voorstelt of verhoogt. Dit toont ondernemerschap.
4. Gebruik een professionele factuurapp: Een aantoonbaar consistent factuurformat met KvK, BTW-nummer en professionele opmaak straalt zelfstandigheid uit — meer dan een handmatig opgesteld Word-document.
5. Overweeg een modelovereenkomst: De Belastingdienst heeft modelovereenkomsten gepubliceerd die bij correct gebruik zekerheid bieden. Bespreek dit met je opdrachtgever en eventueel een juridisch adviseur.

De toekomst van de DBA

De politieke discussie rond de DBA en het zzp-vraagstuk is complex en nog niet afgerond. Er zijn plannen voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ZZP'ers, voor een minimumtarief, en voor verdere aanscherping van de handhaving. De verwachting is dat controles in 2026 en 2027 verder toenemen, met name in sectoren als zorg, overheid, onderwijs en IT.

Voor Marleen is dit reden om haar administratie nu op orde te hebben, niet later. "Het is als een brandverzekering," zegt ze. "Je hoopt dat je hem nooit nodig hebt. Maar als er een controle komt, wil je dat je papieren kloppen."

InvoiceFlow als onderdeel van je DBA-dossier

InvoiceFlow biedt Marleen niet alleen een factuurapp — het biedt haar een aantoonbaar bedrijfssysteem. De app is gratis, werkt op Android, en ondersteunt meerdere opdrachtgeversprofielen, een tariefhistorie, elektronische handtekeningen, en professionele PDF-export. Al die elementen samen vormen een administratie die bij een DBA-controle als bewijs van zelfstandigheid kan dienen.

Download InvoiceFlow gratis via Google Play en bouw een administratie die je zelfstandigheid bewijst.